Dankbaar Amersfoort

Kunst onderweg

Aan de gevel van het oude raadhuis in Dirkshorn, naast de voordeur, linksom of rechtsom bereikbaar met twee deftige trappetjes aan een bordes, ontwaren we een gevelsteen. Het is niet de plaquette waarop in zakelijk grijs vermeld staat dat de eerste steen in 1870 gelegd werd door Cornelis Francis, burgemeester van Haringcarspel, waar Dirkshorn deel van uitmaakte in die dagen. De gevelsteen die we bedoelen zit daarboven in de muur gemetseld. Een bescheiden reliëf met de oranje-bruine kleur van terracotta.

p1040117.jpg

Afgebeeld is de Koppelpoort van Amersfoort. Vreemd, zo ver van huis, zou je zeggen. Linksboven en rechtsonder zien we de wapens van Amersfoort, een vrij eenvoudig kruis, en van Harenkarspel, zoals Haringcarspel tegenwoordig heet, tweemaal een jachthoorn en tweemaal drie haringen. Een stedenband, kun je denken. De tekst brengt ons op het juiste spoor. Evacuatie mei 1940, dankbaar Amersfoort, staat er te lezen. Met de regelen der typografie wordt niet erg krampachtig omgesprongen. De ene A is de andere niet en hoofd- en kleine letters worden vrij willekeurig door elkaar gebruikt. De twee o’s van Amersfoort zijn op speelse wijze samengevoegd tot een wat mager uitgevallen op zijn kant liggende acht, het wiskundig symbool voor oneindigheid. Het zou kunnen dat hiermee de omvang van de Amersfoortse dankbaarheid onderstreept wordt, maar het lijkt er ook een beetje op dat de maker van het reliëf al doende tot de ontdekking kwam dat Amersfoort er niet meer op ging passen zoals hij dat bedacht had. Dat hij om ruimte te besparen de twee o’s maar aan elkaar heeft geplakt. Een noodoplossing. Dan zo maar. Geen zin om helemaal opnieuw te beginnen.

P1020431

Een uit Amersfoort geëvacueerde familie die tijdelijk in Nieuwe Niedorp werd ondergebracht.

Toen in mei 1940 ook voor ons land de oorlog begon, moest Amersfoort en omgeving worden geëvacueerd in verband met een eventuele inundatie. Om oprukkend Duitsland te stoppen zou de waterlinie worden ingezet, waarbij een groot gebied onder water zou komen te staan. Ruim 43.000 inwoners werden die dagen in allerijl met treinen en bussen naar elders in het land vervoerd, waar ze bij particulieren werden ondergebracht en opgevangen. Zo’n 4.000 van hen kwamen terecht in Warmenhuizen en Dirkshorn, waarmee de bevolking van deze dorpen tijdelijk met zo’n 80% groeide. Zeer tijdelijk, want van onder water zetten is het niet gekomen. Voor die tijd al werd er gecapituleerd en de evacuées konden na een paar dagen weer terug naar huis. In de hoop dat dat er nog stond, want gevochten en geschoten en gebombardeerd was er wel.
Uit dankbaarheid voor de ondervonden gastvrijheid en naastenliefde bood de bevolking van Amersfoort in 1941 een terracotta gevelsteen aan. Aan Warmenhuizen, waar er ook één is ingemetseld in het raadhuis, en aan Dirkshorn dus. Op internet is in de Amersfoortsche Courant van 15 augustus 1941 een verslag van deze gebeurtenis te lezen:
‘Een uit twaalf personen bestaande deputatie kwam naar deze plaatsjes om een gevelsteen aan te bieden [..] als blijvend blijk van dankbaarheid.’
En:
Des middags ging het gezelschap op primitieve maar toch handige manier naar Dirkshorn waar in den voorgevel van het raadhuis een gelijke steen was aangebracht die door mevrouw Vos werd onthuld en waar ook de noodige hartelijke woorden werden gesproken.’
De gemeente Schagen, waar Dirkshorn tegenwoordig deel van uitmaakt, hanteert een lijst van openbare kunstwerken binnen haar grenzen. Deze gevelsteen staat daar ook op vermeld, met als maker: onbekend. Dat laatste is een beetje suf want het reliëf is keurig en goed leesbaar gesigneerd door ene W. Stuurman. Welke in de Amersfoortsche Courant ook genoemd wordt als ‘den Amersfoortschen ceramist W. Stuurman.’

willem stuurman 1940

Den Amersfoortschen ceramist W. Stuurman aan het werk in 1940.

Willem Stuurman (1908 – 1995) kwam in 1927 van de kunstnijverheidsschool in Amsterdam en heeft tot 1994 gewerkt als keramist. Aanvankelijk als ontwerper bij een reeks verschillende plateel- en kunstaardewerkfabrieken, later als zelfstandig kunstenaar in een eigen atelier. In de dertiger jaren ontwierp hij als artistiek leider bij Zenith in Gouda onder meer het bekende mat zwarte Art Deco keramiek dat de crisisjaren ten spijt een commercieel succes zou worden. Ook nu wordt er op Marktplaats nog behoorlijk in gehandeld. Met een korte onderbreking woonde Stuurman vanaf 1940 tot zijn dood in Amersfoort. Dankbaar Amersfoort.

stuurman art deco

Een voorbeeld van het matzwarte Art Deco keramiek zoals dat door Willem Stuurman werd ontworpen.

Advertisements